Тұрақтылық, құқықтық тәртіп және этносаралық келісім қағидаттары негізінде
Талғат Қалиев, Қолданбалы этносаяси зерттеулер институтының директоры.1995 жыл – еліміздің тарихындағы маңызды кезеңдердің бірі болды. 1 наурызда Президент Жарлығымен Қазақстан халқы Ассамблеясы құрылды, ал 30 тамызда бүкілхалықтық референдумда қазақстандықтар республиканың Конституциясын қабылдады. Бұл оқиғалар тұрақтылық, құқықтық тәртіп және этносаралық келісім қағидаттарына негізделген мемлекеттік үлгінің қалыптасу бастамасын білдірді. Негізгі заңға сәйкес, Қазақстан Республикасында адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары – ең жоғары құндылық болып танылады. Осы тұрғыдан алғанда, Қазақстан халқы Ассамблеясы конституциялық қағидаттарды этносаралық өзара әрекеттестік, азаматтық бірлікті нығайту және этностар арасындағы диалогты дамыту арқылы жүзеге асырып келеді. Бүгінде ҚХА – тек этносаясат институты ғана емес, әрбір азаматтың үнін естуге және елдің дамуына қатысуға мүмкіндік беретін кең қоғамдық платформа болып отыр.Ассамблеяның Сенаттағы өкілдігінің арқасында ҚХА мемлекеттік күн тәртібін қалыптастыруда маңызды рөл атқарады және тек этномәдени мәселелермен шектелмейді. 2023 жылы бұл жұмыс жаңа серпін алды – Парламентте «Бір ел – бір мүдде» атты екі палаталы депутаттық топ құрылды. Бұл – Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан халқы Ассамблеясының XXXII сессиясында айтқан тапсырмасының тікелей орындалуы. Президент ұлттық бірлікті нығайту ісінде парламенттік және қоғамдық өзара іс-қимылды күшейтудің маңызын атап өтті. Жаңа орган – Сенат, Мәжіліс, ҚХА және азаматтық қоғам институттары арасындағы сындарлы диалог алаңына айналды.Осындай бастамалардың арқасында этностық топтардың құқықтық және институционалдық өкілдігі, мәдени орталықтарды қолдау, қазақстандық қоғамның алуан түрлілігін көрсететін білім беру және медиажобалар жүзеге асты.Қазақстан халқы Ассамблеясының негізгі ұстанымы – «алуан түрліліктің бірлігі» қағидатына негізделген. Бұл жай ғана жоба емес, қазақстандықтарды біріктіретін ұран.Мысалы, 2024 жылы ҚХА «Жүректен жүрекке» арнайы жобасы аясында су тасқынынан зардап шеккендерге үлкен көмек көрсетті. Ассамблея өкілдері су басқан өңірлерге барып, тұрғын үйлердің кілттерін өз қолдарымен табыстады. Ақмола және Қостанай облыстарында ҚХА мүшелері мүлкінен айырылған отбасыларға арнап жаңа үйлер салып берді. Су тасқыны басталған алғашқы күндерден бастап-ақ ҚХА дереу іске кірісті. Аймақтардағы достық үйлері базасында еріктілер орталықтары мен гуманитарлық көмек қабылдау пункттері ашылды. Ассамблея бастамасымен 12 мыңнан астам ерікті бірігіп, ең қиын және қауіпті аймақтарда көмек көрсетті: жүктемелерді түсірді, эвакуацияланғандарға жәрдемдесті, жылы киім, азық-түлік пен дәрі-дәрмек жеткізді. Бұл қолдау шынайы ынтымақтастықтың, өзара көмек пен жауапкершіліктің жарқын үлгісіне айналды. Дәл осы қасиеттер ҚХА миссиясының негізінде жатыр.Бүгінгі таңда Еститін және Әділетті Қазақстанды құру жағдайында Ассамблеяның қызметі ерекше маңызға ие. Ол құрметке, теңдікке және болашақ үшін ортақ жауапкершілікке негізделген инклюзивті азаматтық бірегейлікті қалыптастыруға ықпал етеді. Бұл ретте мемлекеттік тіл мен қазақ мәдениетінің біріктіруші рөлі – ел азаматтары үшін ортақ құндылыққа айналуда. Мұндай бастамаларды тек жүзеге асырып қана қоймай, кеңінен насихаттау қажет. Әрбір қазақстандық елдің дамуына қатысы бар екенін сезінуі, өз елін мақтан тұтуы маңызды.Соңғы 30 жыл ішінде елде қоғамды демократияландыру және ҚХА-ны дамыту үшін заңнамалық база жаңғыртылды. Конституция адам құқықтары, заң үстемдігі және барлық азаматтардың теңдігі секілді базалық қағидаларды бекітті. Ал Ассамблея қоғамдық диалог пен келісімнің тиімді құралына айналып, әртүрлі этнос өкілдерін ортақ құндылықтар төңірегіне топтастырды. Олар біріге отырып, қазақстандық қоғамның тұрақтылығы мен бірлігінің берік негізін қалады.
